Là người Quảng Ngãi, tôi luôn mang trong mình một ước mong giản dị: quê hương mình sẽ phát triển, không chỉ bằng nhà máy, cảng biển, mà bằng cả những điều mềm mại hơn – bản sắc, sinh thái, và sự sống yên lành của con người.
Khi đọc tin Quảng Ngãi và Kon Tum được đề xuất sáp nhập, tôi không chỉ nghĩ đến chuyện địa giới. Trong tôi lập tức hiện lên một bản đồ mới – nơi có rừng và biển nối nhau bằng những con đường xuyên qua đồi núi, sông suối, những vạt rẫy cà phê, ruộng mía, cánh đồng quế, và cả những làng bản còn giữ nguyên tiếng cồng chiêng. Một tỉnh mới, không chỉ là gộp tên, mà là một cơ hội để nhìn lại – và bước tới – một cách sâu sắc hơn.
Kon Tum có những điều mà Quảng Ngãi đang thiếu. Cao nguyên với khí hậu mát lành, đất rừng rộng lớn, sâm Ngọc Linh quý giá, cà phê Kon Plông thơm nồng, cùng kho tàng văn hóa của người Xơ Đăng, Ba Na. Còn Quảng Ngãi, ngoài Dung Quất và tỏi Lý Sơn, còn có cả một vùng trung du, rừng núi – Ba Tơ, Trà Bồng, Sơn Hà – rất gần về địa lý và khí hậu với Kon Tum, nhưng nhiều năm qua chưa thực sự kết nối được.
Sự kết nối đó, nếu được quy hoạch bài bản, có thể làm nên một dải phát triển liền mạch từ cao nguyên xuống đồng bằng và ra biển. Cà phê Kon Tum không cần xuất thô mà có thể được chế biến tại Trà Bồng. Tỏi Lý Sơn không cần nằm lẻ loi, mà có thể đứng trong chuỗi giá trị nông nghiệp sạch, kết nối với măng rừng, quế Trà Bồng, đường phèn Phổ Hòa, nghệ Ba Tơ. Và những dòng sông như Trà Khúc, Vệ, Rin, Dak Bla – thay vì chỉ là thủy lợi – có thể trở thành tuyến sinh thái, du lịch hoặc giao thương nội vùng.
Tôi nghĩ đến Trường Lũy – di tích lịch sử lâu đời mà ít ai biết – nếu được phục dựng, kết nối với các làng nghề truyền thống và tour cộng đồng bản địa, hoàn toàn có thể trở thành “con đường di sản” kéo dài từ vùng cao xuống ven biển. Những tour trekking rừng Măng Đen – Ba Tiêu – Ba Tơ – Trà Bồng có thể kết thúc bằng một đêm ngắm trăng trên đảo Lý Sơn, ăn cá nục hấp và nghe kể chuyện về ghe bầu. Đó là giấc mơ rất thật.
Muốn vậy, điều kiện tiên quyết không nằm ở tên tỉnh, mà ở sự phối hợp thực sự giữa các cấp chính quyền và cộng đồng. Lãnh đạo tỉnh không thể chỉ họp trên giấy. Họ phải làm việc sát với lãnh đạo xã, với các nhà khoa học, nhà quy hoạch, các chuyên gia môi trường, văn hóa, giao thông. Phải vẽ lại bản đồ phát triển – không chỉ là vẽ ranh giới – mà là vẽ lại cách nhìn. Xác định vùng nào để giữ rừng, vùng nào để phát triển năng lượng tái tạo, vùng nào để canh tác sạch, và vùng nào để làm du lịch chậm.
Sự phát triển đó, nếu đi đúng hướng, sẽ là sự phát triển có chiều sâu, có tính địa phương, có tính người. Một mô hình vùng không cần phải giống Hà Nội, Sài Gòn, hay Đà Nẵng. Một tỉnh mới chỉ cần là chính nó, phát triển từ điều nó đang có, với người dân là trung tâm.
Tôi không ngại khi sau sáp nhập, tỉnh mới vẫn mang tên Quảng Ngãi. Tên gọi ấy quen thuộc, mang theo lịch sử, văn hóa, và cũng là một biểu tượng cho sự kiên cường của miền Trung. Nhưng điều quan trọng là, trong cái tên đó, người Kon Tum cũng thấy mình trong đó. Thấy rừng, thấy tiếng suối, thấy bản làng, và thấy con cháu họ có một tương lai chung.
Một tỉnh mới không nên chỉ mang theo bộ máy mới, mà phải mang theo một tâm thế mới. Tôi tin, nếu chúng ta làm đúng, nơi đây sẽ không chỉ là một vùng đất được “gộp” – mà sẽ là một miền phát triển kiểu mới: hài hòa, xanh, sâu sắc, và giàu bản sắc.
Đó là giấc mơ của tôi – người con Quảng Ngãi – về một tương lai mà rừng và biển không còn cách xa, và con người được sống giữa thiên nhiên, văn hóa, và những điều chân thật nhất.
