Vị quê: Nước mắm và phô mai

Tôi sinh ra ở Quảng Ngãi – nơi vị biển len lỏi trong từng món ăn, nơi tôi lớn lên cùng nước mắm mặn chát, tỏi Lý Sơn thơm nồng và những lát ớt sẻ cay xé lưỡi. Nhưng trước cả nước mắm, tôi từng sống những năm tháng thơ ấu ở vùng quê miền núi Ba Tơ, nơi khan hiếm đủ thứ. Mỗi bữa cơm quê, tôi chỉ có một mong muốn đậm đà và giản dị: chỉ có chén nước mắm dằm ớt tỏi là đủ rồi.

Hồi đó, có bữa nhà chỉ ăn lá mì luộc. Món “chấm” là… muối ớt. Một nhúm muối, vài lát ớt giã dập, chấm lá mì luộc, vậy là xong bữa. Ấy thế mà khi có được một chút nước mắm – dù chỉ vài giọt – là như có phép màu. Tôi nhớ có lần nhà được mua theo tem phiếu một can nước mắm 5 lít, tôi hăm hở xách về thì bị trượt tay, đổ loang lổ cả đường đất. Đến giờ, mỗi lần nhớ lại vẫn còn thấy tiếc ngẩn ngơ, như thể làm rơi mất một món quà quý.

Rồi tôi vào Sài Gòn học đại học, mưu sinh, đi qua những năm tháng tuổi trẻ vội vã và chông chênh. Nơi thành phố lớn, nước mắm đậm đà ấy dần trở thành thứ xa xỉ vì ở đây người ta chỉ ăn vị nước chấm pha mắm ớt tỏi, đường, chanh, nhưng chưa bao giờ là thứ tôi thôi nhớ. Có lúc ăn một bữa cơm bụi nhạt tênh với nước chấm, tôi thầm nghĩ: giá có chén nước mắm quê tỏi ớt, chắc mọi chuyện sẽ đỡ mỏi mệt hơn.

Người đàn ông tôi chọn làm bạn đời lại lớn lên ở một thế giới khác – ở Sydney, với bơ sữa và phô mai là hương vị tuổi thơ. Có lần mở tủ lạnh của anh, mùi phô mai cũ xộc ra khiến tôi giật mình. Nhưng rồi, tôi học cách hiểu: cũng giống như nước mắm đối với tôi, phô mai với anh là một phần ký ức không thể rời.

Nhờ làm việc trong môi trường quốc tế, tôi được đi nhiều nơi, nếm thử những món ăn đặc sắc của nhiều nền văn hóa – từ sushi Nhật, curry Ấn, đến tapas Tây Ban Nha hay các món fusion kiểu Âu. Nhưng lạ thay, sau mỗi chuyến đi, thứ tôi thèm nhất lại vẫn là chén bún chan nước mắm dằm tỏi ớt. Không cần thịt thà, không cần rau thơm cầu kỳ – chỉ cần vậy là tôi thấy mình trở về, thấy lòng dịu lại, thấy “nhà” không còn xa.

Có lần tôi đùa: “Chén nước mắm là GPS tâm hồn của em đó.” Anh xã cười, rồi cắt một lát phô mai, đưa cho tôi ăn kèm bánh mì nướng. Chúng tôi chia sẻ hai vị giác, hai ký ức, hai di sản văn hóa – và rồi tìm thấy điểm chung trong sự khác biệt.

Tôi tự hào khi mẹ chồng tôi – một người phụ nữ Úc rất tinh tế – từng kể rằng các master chef trên các chương trình ẩm thực Úc cũng nói: chỉ cần ướp một chút nước mắm, món ăn sẽ dậy vị hơn. Và khi nấu những món Tây mời bạn bè Úc, tôi cũng thường bí mật thêm vài giọt nước mắm. Vị đậm đà ấy len vào món ăn nhẹ nhàng, không át đi sự thanh thoát của ẩm thực phương Tây, nhưng đủ để khiến ai đó phải hỏi: “Món này có gì đặc biệt mà ngon vậy?”

Giờ đây, trong căn bếp nhỏ ở Sài Gòn, luôn có hai thứ nằm cạnh nhau: chai nước mắm mặnQuảng Ngãi và những thỏi phô mai đậm vị Úc. Đôi khi chỉ cần nhìn thấy chúng, tôi lại thấy lòng bình yên đến lạ. Bởi suy cho cùng, mỗi người đều có một hương vị không bao giờ quên. Đó là thứ định nghĩa “quê hương” theo cách tinh tế nhất – đi sâu vào vị giác, len vào ký ức, và nằm yên trong tim.